Poljot De Luxe historia – pełne dzieje kultowego radzieckiego zegarka

Poljot De Luxe to jeden z najbardziej rozpoznawalnych eleganckich zegarków produkowanych w Związku Radzieckim. Smukła koperta, oszczędna tarcza, cienkie indeksy i mechaniczne werki sprawiły, że dziś modele tej serii cieszą się dużym zainteresowaniem kolekcjonerów. Historia Poljot De Luxe jest jednak częścią znacznie szerszych dziejów radzieckiego przemysłu zegarkowego, a przede wszystkim Pierwszej Moskiewskiej Fabryki Zegarków.

Korzenie tych czasomierzy sięgają lat 30. XX wieku, natomiast sama marka Poljot zaczęła być powszechnie stosowana na zegarkach fabryki w latach 60. To właśnie wtedy powstały jedne z najbardziej eleganckich konstrukcji radzieckiego zegarmistrzostwa, w tym modele określane jako Poljot De Luxe. Szczególne znaczenie miał w ich przypadku niezwykle cienki mechanizm 2209, który do dziś pozostaje jednym z najbardziej charakterystycznych radzieckich werków.

Poljot De Luxe – Skąd pochodzi ten zegarek?

Aby dobrze zrozumieć dzieje Poljot De Luxe, trzeba najpierw cofnąć się do początków radzieckiej produkcji zegarków. Pierwsza Państwowa Fabryka Zegarków została uruchomiona w Moskwie w 1930 roku.

Związek Radziecki nie posiadał wtedy rozwiniętego przemysłu zegarkowego pozwalającego produkować czasomierze na dużą skalę. Władze zdecydowały się więc na zakup wyposażenia amerykańskiej firmy Dueber-Hampden Watch Company z Canton w stanie Ohio. Do Moskwy przewieziono maszyny, części oraz dokumentację techniczną, a grupa amerykańskich specjalistów pomagała szkolić radzieckich pracowników.

W ten sposób rozpoczęła się historia zakładu, który kilkadziesiąt lat później miał produkować zegarki Poljot, w tym eleganckie modele De Luxe.

Pierwsza Moskiewska Fabryka Zegarków – Początki marki Poljot

W kolejnych dekadach moskiewska fabryka intensywnie się rozwijała. W 1935 roku otrzymała imię Siergieja Kirowa, natomiast podczas II wojny światowej część produkcji została ewakuowana z Moskwy.

Po wojnie zakład powrócił do rozwoju produkcji zegarków cywilnych. Powstawały tutaj między innymi czasomierze Pobeda, Szturmańskie i późniejsze modele związane z marką Poljot.

Szczególne znaczenie dla historii zakładu miał 12 kwietnia 1961 roku. Jurij Gagarin podczas pierwszego załogowego lotu człowieka w kosmos miał na ręku zegarek Szturmańskie wyprodukowany właśnie przez Pierwszą Moskiewską Fabrykę Zegarków.

Kilka lat później nazwa Poljot stała się głównym oznaczeniem zegarków moskiewskiej fabryki.

Nazwa Poljot – Co oznacza i kiedy zaczęto jej używać?

Słowo „Poljot” oznacza po rosyjsku „lot”. Nazwa jest więc nierozerwalnie związana z radzieckimi osiągnięciami w eksploracji kosmosu.

Powszechnie przyjmuje się, że od 1964 roku zegarki Pierwszej Moskiewskiej Fabryki Zegarków zaczęły być oznaczane zarejestrowanym znakiem Poljot.

Warto jednak zaznaczyć, że pojedyncze zegarki z nazwą Poljot pojawiały się już wcześniej. Niektóre źródła wskazują na modele sygnowane w ten sposób około 1960 roku. Dopiero w 1964 roku nazwa została jednak szeroko zastosowana jako główna marka produktów fabryki.

To właśnie w tym okresie narodził się Poljot, którego większość kolekcjonerów kojarzy obecnie z klasycznymi radzieckimi zegarkami.

Poljot De Luxe historia – Narodziny eleganckiej linii

Modele określane jako Poljot De Luxe pojawiły się w latach 60. i reprezentowały bardziej elegancką część produkcji Pierwszej Moskiewskiej Fabryki Zegarków.

Nie był to zegarek sportowy ani narzędziowy. Jego głównym atutem była smukłość, klasyczne proporcje i minimalistyczna tarcza. Poljot De Luxe miał pełnić rolę eleganckiego zegarka codziennego, który można było nosić do koszuli, garnituru czy bardziej formalnego stroju.

Najbardziej charakterystyczne egzemplarze wyposażano w cienki mechanizm 2209. To właśnie ten werk miał ogromny wpływ na wygląd całej konstrukcji, ponieważ pozwalał tworzyć bardzo smukłe koperty.

Wympieł i Poljot De Luxe – Jak łączą się te zegarki?

Bezpośrednim poprzednikiem wielu modeli Poljot De Luxe był Wympieł, zapisywany również jako Vympel. Zegarki te produkowano w Pierwszej Moskiewskiej Fabryce Zegarków na przełomie lat 50. i 60.

Wympieł wykorzystywał kaliber 2209, czyli jeden z najciekawszych radzieckich mechanizmów swojej epoki. Werk miał około 2,9 mm wysokości, 23 kamienie i centralny sekundnik. Dzięki niewielkiej grubości możliwe było stworzenie niezwykle smukłego zegarka.

W 1963 roku zegarek Wympieł z tym mechanizmem otrzymał wyróżnienie na targach w Lipsku. Po zmianach w nazewnictwie zegarków Pierwszej Moskiewskiej Fabryki podobne konstrukcje zaczęto oferować już jako Poljot. Najbardziej eleganckie warianty otrzymały oznaczenie De Luxe.

Z tego powodu Wympieł i Poljot De Luxe są często omawiane razem przez kolekcjonerów radzieckiego zegarmistrzostwa.

Poljot 2209 – Mechanizm, który stworzył charakter De Luxe

Mechanizm Poljot 2209 jest jednym z najważniejszych elementów historii tej serii. Był to ręcznie nakręcany werk o bardzo niewielkiej wysokości, zaprojektowany z myślą o eleganckich i cienkich zegarkach.

Kaliber posiadał 23 kamienie i centralny sekundnik. Jego średnica wynosiła około 22 mm, natomiast grubość około 2,9 mm.

W latach 60. był to technologicznie ambitny mechanizm, szczególnie biorąc pod uwagę realia radzieckiej produkcji przemysłowej. Jego smukłość pozwalała konstruować zegarki, które stylistycznie mogły konkurować z eleganckimi czasomierzami zachodnioeuropejskimi.

Dziś właśnie modele z mechanizmem 2209 należą do najbardziej poszukiwanych odmian Poljot De Luxe.

Mechanizm 2415 – Automatyczny Poljot De Luxe

Poljot De Luxe nie ograniczał się wyłącznie do ręcznie nakręcanych zegarków. Istniały również wersje automatyczne, wykorzystujące między innymi mechanizm 2415.

Kaliber 2415 miał 29 kamieni i wyróżniał się stosunkowo niewielką grubością wynoszącą około 3,9 mm. Dzięki temu także zegarki automatyczne mogły zachować elegancką, smukłą konstrukcję.

Występowały również mechanizmy 2416 z funkcją datownika. Pokazuje to, że określenie De Luxe nie odnosiło się wyłącznie do jednego mechanizmu czy jednego wzoru koperty.

Była to raczej grupa bardziej prestiżowych i eleganckich modeli znajdujących się w ofercie moskiewskiej fabryki.

Poljot De Luxe 23 jewels – Co oznacza napis na tarczy?

Na wielu zegarkach Poljot De Luxe można znaleźć oznaczenie 23 jewels. Informuje ono o liczbie kamieni łożyskujących zastosowanych w mechanizmie.

W zegarkach mechanicznych syntetyczne kamienie umieszczane są w miejscach szczególnie narażonych na tarcie. Ograniczają zużycie współpracujących elementów mechanizmu i pomagają utrzymać jego prawidłowe działanie.

W przypadku klasycznego mechanizmu 2209 liczba 23 kamieni jest więc nie tylko elementem dekoracyjnym tarczy, ale bezpośrednim odniesieniem do konstrukcji werku.

Dla kolekcjonerów napis ten jest jednym z charakterystycznych elementów wielu oryginalnych tarcz De Luxe.

Jak wyglądał Poljot De Luxe? – Charakterystyczna stylistyka

Klasyczny Poljot De Luxe reprezentuje estetykę charakterystyczną dla eleganckich zegarków lat 60. Koperty były stosunkowo niewielkie według współczesnych standardów, a ich niewielka grubość stanowiła jeden z najważniejszych atutów.

Na tarczach dominowały proste indeksy godzinowe, cienkie wskazówki oraz minimalistyczne oznaczenia producenta. Bardzo często stosowano jasne tarcze w kolorach srebrnym, kremowym czy szampańskim, choć występowały także rzadsze warianty kolorystyczne.

Najważniejsze cechy typowego Poljot De Luxe to:

• cienka i elegancka koperta,
• minimalistyczna tarcza,
• smukłe indeksy godzinowe,
• mechanizm ręczny 2209 lub automatyczny w wybranych odmianach,
• klasyczne proporcje typowe dla zegarków lat 60. i 70.,
• subtelne oznaczenie De Luxe na tarczy.

Dzięki temu zegarek pozostaje łatwo rozpoznawalny nawet kilkadziesiąt lat po zakończeniu jego produkcji.

Złocony Poljot De Luxe – Jeden z najbardziej charakterystycznych wariantów

Wiele egzemplarzy Poljot De Luxe posiada złocone koperty. Takie wykończenie dobrze pasowało do eleganckiego charakteru zegarka i pozwalało nadać mu bardziej luksusowy wygląd.

Nie oznacza to jednak automatycznie, że koperta wykonana jest z litego złota. W przypadku większości spotykanych egzemplarzy mamy do czynienia z metalową kopertą pokrytą warstwą złocenia.

Istniały również bardziej luksusowe radzieckie zegarki wykonywane w złotych kopertach, dlatego przy zakupie starego egzemplarza zawsze warto dokładnie sprawdzić oznaczenia, dekiel i stan konstrukcji.

W przypadku Poljot De Luxe szczególnie istotny jest stan złocenia. Po kilkudziesięciu latach użytkowania często widoczne są przetarcia na krawędziach koperty oraz przy uszach.

Poljot De Luxe na eksport – Zegarek poza Związkiem Radzieckim

Radziecki przemysł zegarkowy nie produkował wyłącznie na potrzeby rynku wewnętrznego. Znaczna część zegarków trafiała również na eksport, szczególnie do państw Europy Zachodniej.

Jednym z najbardziej znanych przykładów jest marka Sekonda, utworzona w 1966 roku z myślą o sprzedaży radzieckich zegarków na rynkach zagranicznych. Pod tą nazwą oferowano między innymi zegarki produkowane przez Pierwszą Moskiewską Fabrykę Zegarków oraz inne zakłady ZSRR.

Mechanizm 2209 również pojawiał się w zegarkach eksportowych oferowanych pod innymi markami, dlatego konstrukcje technicznie bardzo zbliżone do Poljot De Luxe można spotkać z innymi nazwami na tarczy.

To dodatkowo komplikuje dziś identyfikację poszczególnych egzemplarzy.

Made in USSR – Co oznaczają napisy na tarczy?

Na dolnej części tarczy Poljot De Luxe można spotkać różne oznaczenia zależne od rynku, na który przeznaczony był zegarek.

Modele kierowane na rynek radziecki mogły posiadać napisy cyrylicą, natomiast egzemplarze eksportowe często wykorzystywały alfabet łaciński oraz oznaczenia takie jak „Made in USSR”.

Niektóre wersje mają nazwę Poljot zapisaną alfabetem łacińskim, inne cyrylicą jako „Полёт”. Sam sposób oznaczenia może więc dostarczyć informacji dotyczących przybliżonego okresu produkcji i rynku przeznaczenia zegarka.

Nie powinien być jednak jedynym kryterium oceny autentyczności.

Dlaczego Poljot De Luxe był luksusowy? – Znaczenie nazwy De Luxe

Określenie „De Luxe” może obecnie sugerować zegarek luksusowy w dzisiejszym rozumieniu tego słowa, ale warto patrzeć na tę nazwę w kontekście radzieckich realiów.

Poljot De Luxe reprezentował bardziej elegancką i prestiżową część oferty fabryki. Smukły mechanizm, klasyczna stylistyka i często złocona koperta odróżniały go od bardziej użytkowych zegarków przeznaczonych do codziennej pracy, wojska czy sportu.

Nie był luksusem porównywalnym ze współczesnymi szwajcarskimi manufakturami kosztującymi dziesiątki tysięcy złotych. Był natomiast wysokiej klasy radzieckim zegarkiem garniturowym, który prezentował możliwości techniczne Pierwszej Moskiewskiej Fabryki Zegarków.

Właśnie ten kontekst najlepiej tłumaczy znaczenie określenia De Luxe.

Poljot De Luxe w latach 60. – Okres największego znaczenia

Lata 60. były niezwykle ważnym okresem dla radzieckiego zegarmistrzostwa. Z jednej strony Związek Radziecki odnosił sukcesy w programie kosmicznym, z drugiej rozwijano produkcję zegarków przeznaczonych dla klientów cywilnych i na eksport.

Pierwsza Moskiewska Fabryka Zegarków znalazła się wówczas w szczególnie dobrym okresie rozwoju technicznego. Powstawały cienkie mechanizmy, automatyczne konstrukcje oraz zegarki o coraz bardziej zróżnicowanym przeznaczeniu.

Poljot De Luxe doskonale wpisywał się w tę epokę. Nie miał być zegarkiem kosmonauty czy pilota, ale eleganckim czasomierzem pokazującym, że radziecka fabryka potrafi produkować także smukłe i estetyczne zegarki cywilne.

Poljot De Luxe w latach 70. – Dalsze losy konstrukcji

Produkcja zegarków Poljot rozwijała się również w latach 70. Pierwsza Moskiewska Fabryka Zegarków należała wówczas do najważniejszych producentów czasomierzy w Związku Radzieckim.

Sama historia kalibru 2209 zaczęła jednak zmieniać kierunek. Produkcja tego mechanizmu została z czasem przeniesiona do Mińska, gdzie konstrukcja była kontynuowana przez Mińską Fabrykę Zegarków i kojarzona później przede wszystkim z marką Łucz.

Dlatego podczas poszukiwania części zamiennych do Poljot De Luxe można spotkać elementy związane również z późniejszymi zegarkami Łucz.

Co stało się z marką Poljot po upadku ZSRR? – Koniec dawnej fabryki

Rozpad Związku Radzieckiego rozpoczął zupełnie nowy etap w historii rosyjskiego przemysłu zegarkowego. Pierwsza Moskiewska Fabryka Zegarków działała dalej, ale warunki gospodarcze były zupełnie inne niż w czasach ZSRR.

W kolejnych latach następowały zmiany własnościowe, reorganizacje i problemy finansowe. Historyczna fabryka Poljot ostatecznie zakończyła działalność w swojej dawnej formie na początku XXI wieku. Źródła wskazują na upadłość zakładu w 2004 roku.

Część maszyn, pracowników oraz tradycji produkcyjnych trafiła później do innych przedsiębiorstw zegarkowych.

Nie oznacza to jednak, że każdy współczesny zegarek zawierający słowo Poljot jest bezpośrednią kontynuacją historycznej produkcji Pierwszej Moskiewskiej Fabryki Zegarków.

Poljot a Poljot International – To nie jest dokładnie ta sama marka

Przy poszukiwaniu informacji o starych zegarkach można natrafić na współczesną markę Poljot International. Warto rozróżniać ją od historycznych radzieckich zegarków Poljot.

Poljot International został utworzony w latach 90. przez Alexandra Shorokhova. Firma rozwijała się w Niemczech i nawiązywała do tradycji rosyjskiego zegarmistrzostwa, ale stanowi osobną markę i osobny etap historii.

Oryginalny Poljot De Luxe z czasów ZSRR pozostaje więc produktem Pierwszej Moskiewskiej Fabryki Zegarków, a nie współczesnej marki Poljot International.

Poljot De Luxe dzisiaj – Dlaczego interesuje kolekcjonerów?

Obecnie Poljot De Luxe przyciąga przede wszystkim osoby zainteresowane zegarkami vintage oraz historią przemysłu Związku Radzieckiego.

Jego popularność wynika z połączenia kilku cech. Jest stosunkowo prosty stylistycznie, posiada ciekawy mechanizm i jednocześnie reprezentuje okres dynamicznego rozwoju Pierwszej Moskiewskiej Fabryki Zegarków.

Największym zainteresowaniem cieszą się dobrze zachowane egzemplarze z oryginalną tarczą, wskazówkami, koronką oraz sprawnym mechanizmem. Szczególnie cenione są wersje z kalibrem 2209 oraz zegarki zachowane w możliwie niezmienionym stanie.

Jak rozpoznać oryginalny Poljot De Luxe? – Uwaga na składaki

Popularność radzieckich zegarków vintage sprawiła, że na rynku znajduje się wiele egzemplarzy złożonych z części pochodzących z różnych modeli. Kolekcjonerzy określają takie zegarki jako składaki lub potocznie „frankenwatche”.

Sam fakt wymiany zużytego elementu eksploatacyjnego po kilkudziesięciu latach nie musi dyskwalifikować zegarka. Problem pojawia się wtedy, gdy tarcza, wskazówki, koperta i mechanizm pochodzą z różnych modeli, a zegarek jest oferowany jako całkowicie oryginalny.

Przy zakupie Poljot De Luxe warto sprawdzić przede wszystkim:

• zgodność tarczy z okresem produkcji,
• rodzaj i oznaczenia mechanizmu,
• kształt wskazówek oraz indeksów,
• stan i typ koperty,
• oznaczenia na deklu,
• jakość nadruków na tarczy,
• ślady renowacji lub ponownego malowania.

W przypadku droższych egzemplarzy warto porównywać zegarek z dobrze udokumentowanymi modelami z tego samego okresu.

Czy warto kupić Poljot De Luxe? – Zegarek z charakterem i historią

Poljot De Luxe może być interesującym wyborem dla osoby, która chce rozpocząć przygodę z radzieckimi zegarkami vintage. Nie jest to wyłącznie stary zegarek z napisem USSR na tarczy.

Za tym modelem stoi historia Pierwszej Moskiewskiej Fabryki Zegarków, rozwój cienkich radzieckich mechanizmów i okres, w którym ZSRR próbował konkurować na zagranicznych rynkach również w kategorii eleganckich czasomierzy.

Trzeba jednak pamiętać, że mamy do czynienia z zegarkami mającymi często ponad pół wieku. Stan konkretnego egzemplarza może mieć większe znaczenie niż sam rok produkcji czy wygląd tarczy.

Poljot De Luxe historia – Dlaczego ten zegarek stał się kultowy?

Historia Poljot De Luxe jest ciekawa przede wszystkim dlatego, że pokazuje mniej oczywistą stronę radzieckiego zegarmistrzostwa. Poljot kojarzony jest często z kosmosem, zegarkami lotniczymi i chronografami, ale fabryka potrafiła produkować również bardzo smukłe i eleganckie zegarki garniturowe.

De Luxe stanowił właśnie taką propozycję. Mechanizm 2209 pozwolił stworzyć wyjątkowo cienką konstrukcję, minimalistyczne wzornictwo dobrze wpisywało się w stylistykę lat 60., a eksport do innych państw zwiększał rozpoznawalność radzieckich czasomierzy poza ZSRR.

Dziś Poljot De Luxe jest ceniony nie dlatego, że był najdroższym czy najbardziej skomplikowanym radzieckim zegarkiem. Jego atrakcyjność wynika z połączenia historii, charakterystycznej stylistyki i interesującej mechaniki.

To jeden z tych zegarków, które dobrze pokazują, że radziecki przemysł zegarkowy nie ograniczał się do prostych i masowych konstrukcji. W najlepszym okresie Pierwsza Moskiewska Fabryka Zegarków tworzyła również czasomierze technicznie ambitne, a smukły Poljot De Luxe pozostaje jednym z najbardziej charakterystycznych przykładów tej epoki.